​​

De directeur van DIVA, museum voor diamant, juwelen en zilver, start haar wandeling voor het gebouw van het Antwerp World Diamond Centre (AWDC), de sectororganisatie die de 1600 Antwerpse diamantbedrijven en dienstverleners vertegenwoordigt. Hier in en om het gebouw heen bevindt zich het episch centrum van de diamanthandel van de wereld, zo legt Eva Olde Monnikhof uit als ze naar naar de Antwerpse Diamantbeurs wandelt even verderop, een van de 4 diamantbeurzen van Antwerpen: ‘87 procent van de ruwe diamanten van de wereld worden hier verhandeld en daarnaast de helft van de geslepen diamanten. Waar er in Amsterdam voor een bedrag van 500 miljoen dollar wordt verhandeld, is dat hier in Antwerpen 48 miljard, per dag gaat het om een waarde van 175 miljoen dollar.’ De reden dat Antwerpen de rol van diamantenhoofdstad van Amsterdam heeft overgenomen, heeft in een belangrijke mate te maken met Camille Huysmans, zo legt de museumdirecteur uit. ‘Deze socialistische burgermeester heeft zich zowel vóór als na de Tweede Wereldoorlog ingezet voor de Joodse gemeenschap. Hier in Antwerpen zag hij al snel in dat de razzia’s niet veel goeds

beloofden en ageerde ertegen. Na de oorlog kregen de Joodse kampoverlevers mede door zijn handelen een woning en geld.’ De van oorsprong Leidse museumdirecteur voelt zich verbonden met de Vlaamse stad met dit verleden. ‘Ik ben ooit rechten, politicologie en bestuurskunde gaan studeren door Kafka’s Het Proces, een roman over wat een systeem een individu kan aandoen. Ik heb hier een gezonde argwaan tegen de gevestigde orde aan over gehouden die aansluit op het karakter van de stad en zijn inwoners.’

​

Joden en Indiërs​

Eva Olde Monnikhof is in gezelschap van David Gotlib, voorzitter van het Antwerp World Diamond Centre (AWDC) en van de Antwerpse Diamantbeurs. Zijn grootvader was een van de Joden die is geholpen en al snel na de oorlog het geld terugstortte aan de gemeente, zo vertelt de diamantair. Zelf is hij inmiddels van de derde generatie van een familie van diamanthandelaren en is het creatieve brein achter een gelijknamig

sieradenmerk David Gotlib. Hij kent de geschiedenis van de diamantwereld goed. ‘Toen er nog geen spoorwegen waren, lag het centrum van de diamantindustrie aan de Schelde. Nu dus aan het spoor waardoor handelaren uit de hele wereld geen tijd hoefden te verliezen. Hier komen meer dan honderd nationaliteiten over de vloer, heel veel daarvan zijn Joods of Indiaas.’ Waarom zijn Joden eigenlijk zo sterk vertegenwoordigd in deze handel? Gotlib: ‘Joden zijn van oudsher een nomadisch volk, zonder land. Waar ze zich vestigden, mochten ze vaak alleen maar actief zijn in handel en bankieren. En door de nomadische achtergrond waren er al eeuwenlang handelscontacten met verre gebieden. Daarnaast waren Joden vaak ook heel goed geschoold en het bewerken van diamanten is werk waar veel wiskundige en fysische kennis bij vereist is.’ Eva vult aan: ‘Interessant is ook dat in de Napoleontische tijd de Joodse gemeenschap ook gewone burgerrechten kreeg en ze door hun geletterdheid al snel grote sprongen maakten op de sociale ladder. Een positie die de joden overigens niet altijd werd gegund.’

 

’87 procent van de ruwe diamanten van de wereld worden hier verhandeld en daarnaast de helft van de geslepen diamanten.’

​

De museumdirecteur vertelt verder over de geschiedenis van  iamanthandel. ’De eerste diamanten kwamen uit India en belandden via de Zijderoute in Europa. Eerst via Venetië waar de diamanten op het San Marco plein werden verhandeld. Later, toen er door de Portugese zeevaarder Vasco da Gama een zeeroute naar India was gevonden, werd de handel in diamanten door de Sefardische Joden, afkomstig van het Iberisch schiereiland, overgenomen. In de vijftiende en zestiende eeuw vestigde de diamanthandel zich hier in Antwerpen. Antwerpen was onderdeel van de Nederlanden waar vrijheid van religie was en de Joodse diamantairs zich aan de Spaanse Inquisitie konden onttrekken. Hier in de stad, aan de haven, was al een rijke handel in luxegoederen en de diamanten pasten daar goed bij.’

​

Vertrouwen

We belandden op de grote beursvloer van de Antwerpse diamantbeurs, een plek waar normaal gesproken alleen leden mogen komen. Het is er rustig met hier en daar wat​ mannen. David: ‘Met name bij de ingang was het vroeger altijd heel druk met handelaren. Voor dit gebouw zijn deuren opende in 1921 werden de diamanten op verschillende plekken in de stad verhandeld. Dit werd de nieuwe plek waar op een veilige manier zaken konden worden gedaan.’ Eén zijde van de enorme hal bestaat uit voornamelijk glas waar het noorderlicht naar binnen komt. ‘Dat licht, specifiek dat van elf uur ‘s ochtends, is het licht waarbij de stenen het beste beoordeeld kunnen worden. Philips heeft het ochtendlicht uit deze zaal nagemaakt om diamantlampen te maken die overal ter wereld worden gebruikt om diamant te beoordelen. De kleur van het licht heet diamond white. Nu functioneren de tafels vooral als een plek waar de handelaren nieuwtjes uitwisselen en contact onderhouden met elkaar.’ Gotlib begroet twee Indiase handelaren die een paar briefjes verscheuren. Na het schudden van handen legt hij uit wat ze deden: ’Door het verscheuren van deze papieren wordt een koop tenietgedaan en worden de diamanten teruggeven die niet helemaal aan de verwachtingen voldeden. De briefjes zijn waardepapieren aan toonder.’

 

‘Bij goud kan er sprake zijn van handelen in paniek, bij handel in diamanten gaat het over emotie.’

​

Vooral het persoonlijk contact is belangrijk in de diamanthandel, benadrukt Gotlib: ‘Die is gebaseerd op vertrouwen, het vertrouwen zoals dat binnen een familie bestaat.’ Hij wijst naar een wand met foto’s, de wall of shame, foto’s van mensen die het wereldwijd hebben verbruid en uit de handel zijn gezet en daar altijd zichtbaar met foto blijven hangen. Een stukje verderop aan de wand foto’s van aspirant leden die daar een paar maanden blijven hangen. Gotlib: ‘Iedereen ziet dan wie erbij komt en kan eventueel bezwaar maken als er sprake zou zijn van iemand die het vertrouwen niet waard is. Vertrouwen is alles en wij kunnen door dit systeem ook snel handelen als iets niet in de haak is, sneller dan een rechtbank.’ Eva: ‘Dat is wel te begrijpen. Het gaat in de diamanthandel al snel over honderdduizenden of miljoenen euro’s en waar het om veel geld gaat, heeft dat aantrekkingskracht op niet zo frisse mensen.’

​

Diana en Kardashian

’De handel in diamanten werkt als een kanarie in de mijn’, zegt Gotlib. ‘Beter nog dan de handel in goud. Bij goud kan er sprake zijn van handelen in paniek, bij handel in diamanten gaat het over emotie. Als de handel in diamanten stopt, dan komt er een recessie aan. Het is niet zo dat de prijzen dan dalen, alleen de handel houdt dan op. Op dit moment komt de handel weer een beetje op gang, een goed teken.’

​

De museumdirecteur neemt afscheid van de diamantair en vertelt over hoe, naast de handel erin, de belangstelling voor diamanten een eigen dynamiek heeft. ‘Er kan ineens belangstelling voor bepaalde diamanten als Jennifer Lopez een 8,5 karaat blauwe verlovingsring krijgt van Marc Anthony, een roze diamant van Harry Winston of een tussen de 11 en 15 karaat emerald cut in lichtroze van Alex Rodriguez. Of als Lady Gaga een gele diamant van dertig miljoen dollar draagt tijdens de Oscars, eentje die in 1961 was gedragen door Audrey Hepburn. Ook het kruis dat Diana ooit droeg en dat nu is aangekocht door Kim Kardashian zorgt voor bijzondere belangstelling. Grappig is ook dat met de opkomst van synthetische diamanten er juist meer belangstelling is voor een niet perfecte echte steen.’

 

‘Er kan ineens belangstelling zijn voor groene diamanten als Jennifer Lopez een 8,5 karaat diamanten verlovingsring krijgt van haar geliefde Ben Affleck.’

​

Na de beveiligingspoorten van de beurs belandt de museumdirecteur op de Hoveniersstraat, het episch centrum van de Antwerpse diamanthandel en wandelt langs de synagoge. ‘Hier op deze plaats vond in 1981 een aanslag plaats waar door een toeval slechts een paar doden vielen. Deze plek is met eindeloos veel beveiligingscamera’s misschien wel de meest beveiligde straat van de stad’, zegt ze als ze langs een paar politieauto’s loopt die voor en achter een waardetransportauto staan geparkeerd.

​

Kwaliteitsaanduidingen

Eva draait de Vestingstraat in, een straat waar alles en iedereen te maken heeft met de diamanthandel. Ze gaat voor een van de etalages staan en wijst. ’Kijk, hier zie je op de kaartjes alles wat je moet weten. Ten eerste gaat het over gewicht, de karaatsaanduiding. Verder is er een aanduiding over de kleur. Het beste is hier de D. Daarnaast informatie over de helderheid, de clarity, met als het meest perfecte de aanduiding LC. Als laatste heb je een aanduiding over de zogenaamde cut. Dat gaat over hoe de steen is geslepen. Dat is dus de toevoeging van de mens. Hier betekent de letters EXC dat die excellent is geslepen en VG betekent very good. Deze kaartjes zijn certificaten die je kan zien als het paspoort van een diamant en zijn bepalend voor de waarde van een steen. De HRD (Hoge Raad voor Diamant) in Antwerpen en de GIA (Gemological Institute of America) in Amerika leveren ‘s werelds meest gerespecteerde diamantcertificaten.’

 

In de Lange Kievitstraat stelt Eva voor wat te gaan lunchen bij Hoffy’s, het restaurant van twee chassidische broers die op de Belgische televisie een kookprogramma hadden.​ Ze is er een bekend gezicht en aan tafel vertelt ze over de kernthema’s van haar museum: zilver, juwelen en diamanten. ‘Zilver lijkt nog het meeste op de hedendaagse kunstwereld waarin ik lange tijd heb gewerkt. Veel zilverkunstenaars zitten ook bij hedendaagse kunstgaleristen. Het is de wereld waar de kunstenaars weten om te gaan met ovens en het bewerken van het metaal. De wereld van juwelen is een meer chique en verfijnde wereld van vooral Italiaanse en Franse ontwerpers en merken als Cartier en Van Cleef. De wereld van diamanten ten slotte is er eentje van techniek en ambacht, van mensen die hard aan het werk zijn. Hier zijn de mannen nog steeds vaak de slijpers en handelaren en spelen vrouwen meestal een sleutelrol in het beoordelen van de kleur van de diamant. In ons museum komen die werelden bij elkaar en het leuke is dat mensen uit die verschillende bloedgroepen ook steeds meer met elkaar in contact treden.’

​

Lodewyk van Bercken

Na de lunch neemt de museumdirecteur haar gast mee naar de Meir, langs beelden van David Teniers en Antoon van Dyck en langs indrukwekkende fin de siecle architectuur. Ondertussen legt ze uit hoe een Rotterdamse met een carrière in de hedendaagse kunstwereld directeur heeft kunnen worden van een Belgisch museum van diamanten, juwelen en zilver. ‘Daar was ik indertijd ook wel verbaasd over en daarom was ik ook zo relaxed de sollicitatieprocedure ingegaan. Hahaha. Ik denk dat het belangrijk is dat je in deze functie naast de kunst ook belangstelling moet hebben voor de handel en het ambacht. Bij Joep van Lieshout deed ik van alles en zag ook dat veel van de kunst ambachtelijk tot stand kwam door een team van vaklieden. Vanaf mijn zesde maakte ik zelf ook sierraden, in mijn studententijd heb ik er zelfs mijn geld mee verdiend. Toen ik ben aangenomen, heb ik een opleiding gevolgd om diamond grader te worden. Tijdens die studie gaat het over kennis, maar vooral leer je er door de loupe kijken. Het menselijk oog blijkt niet te kunnen worden geëvenaard door welke computer dan ook. Wat kwaliteit is, leer je door eindeloos veel kijken.’ Eva komt aan bij een indrukwekkend pand van juweliershuis Slaets. De opdrachtgever van dit monumentale pand uit 1902 was de diamantair Louis Coetermans, beter bekend als ‘Prins Diamant’. Hij had een van de belangrijkste diamantbedrijven van zijn tijd en was consul-generaal van Perzië. Eva wijst op de gevel naar een beeld van Lodewyk van Bercken, de man die in 1456 een nieuwe methode ontdekte om diamant te slijpen.

​

Binnen wordt de museumdirecteur ontvangen door Marten Slaets, de vierde generatie van het juweliersgeslacht Slaets. De juwelier neemt zijn gasten mee langs vitrines van exclusieve merken, in een pand waar ooit een club was gevestigd en waar diamanthandelaars ongestoord zaken konden doen met buitenlandse klanten. Eva: ’Dit is nu een plek waar je nu de meest exclusieve merken bij elkaar ziet en kunt kopen. Hetmuseum is aan de andere kant is de plek waar we laten zien hoe dingen zijn gemaakt en wat hun verhalen zijn. Bij ons kunnen de bezoekers heel dichtbij komen en zien wat er allemaal komt kijken bij het maken ervan. We hebben zelfs een eigen atelier waar mensen er met hun neuzen bovenop kunnen zitten. Ons museum wil het visitekaartje zijn van de Antwerpse wereld van zilver, juwelen en diamanten. Op andere plekken kun je dan je inkopen doen...'

​

​

DIVA, museum voor diamant, juwelen en zilver

Suikerrui 17/19

2000 Antwerpen

​

[2023]

​

​